Een overslaand hart na een zware intervaltraining, een plotselinge hartklopping tijdens een duurloop of een onregelmatige hartslag die je sporthorloge registreert: veel hardlopers maken het weleens mee. Meestal is er niets ernstigs aan de hand, maar soms kan een hartritmestoornis een signaal zijn dat verder onderzoek nodig is. Hoe herken je een hartritmestoornis? En wanneer is het verstandig om een arts te raadplegen? Met Harald Jorstad, cardioloog in Amsterdam UMC, beantwoorden we de zeven belangrijkste vragen. Zodat je weet wanneer je gerust kunt doorlopen en wanneer het verstandig is om aan de bel te trekken.
Zijn hartritmestoornissen een groot gevaar voor hardlopers?
Hartkloppingen, hartoverslagen, duizeligheid, kortademigheid en een drukkend gevoel op de borst kunnen symptomen zijn van een hartritmestoornis. Klachten zijn niet altijd hetzelfde en er bestaan verschillende varianten. ‘Ritmestoornissen kunnen uit het hele hart komen: vanaf de boezems, schakel-knoop tot aan de kamers’, vertelt Harald Jorstad. Hij is de eerste als zodanig opgeleide sportcardioloog van Nederland en werkzaam bij Amsterdam UMC. ‘We zien hartritmestoornissen die uit de boezems komen vaker bij mensen die intensieve en langdurige duursport doen dan bij mensen die drie keer een paar kilometer in de week lopen.’ Hij verduidelijkt dat mensen met bijvoorbeeld overgewicht, een hoge bloeddruk en veel alcoholgebruik sneller risico lopen op hartproblemen. ‘Bij boezemfibrilleren heb je een snelle onregelmatige hartslag. Daarbij kun je hartkloppingen, vermoeidheid, kortademigheid of duizeligheid voelen. Boezemflutters zijn net weer anders en kunnen zowel bij sporters als niet-sporters voorkomen. Bij een boezemflutter is er sprake van een elektrische cirkel in de boezem, waarbij het hart heel snel, maar regelmatig kan kloppen. Zowel boezemfibrilleren als boezemflutters zien we iets meer bij mensen die langdurig sporten. Dan hebben we het over tientallen jaren fanatiek duursporten. Als een boezem verandert kun je kleine ontstekinkjes krijgen met op termijn littekenvorming, wat een boezemritmestoornis kan helpen ontwikkelen.’
Kan lopen met ziekte terwijl je ziek bent een hartritmestoornis geven?
Ben je ziek, dan wapent je immuunsysteem zich tegen het virus. Toch hardlopen kan gaan leiden tot een hartspierontsteking. Cardioloog Jorstad: ‘Sporten met koorts is inderdaad niet zonder gevaar. Een ontsteking die blijft hangen in je hartkamers kan levensbedreigend zijn. Van de term ”uitzweten”, die twintig jaar geleden nog vaak werd genoemd bij koorts, moet je je niets aantrekken. Rekken, wandelen, technische dingen kun je prima doen als je ziek bent. Maar ga niet hardlopen met koorts. Voelen je spieren slap en/of warm en bij twijfel: kies de veilige kant. Neem minimaal evenveel hersteldagen (niet lopen) als de dagen die je last had van koorts. Voldoende herstel is essentieel bij een ontsteking van de longen en darmen. Ook is het zo dat sporten terwijl je ziek bent ook een hartritmestoornis uit de boezem kan uitlokken.’
Lees ook: Waarom rustig hardlopen je sneller maakt
Welke hartkloppingen zijn normaal tijdens het hardlopen?
Het dragen van bijvoorbeeld een borstband voor hartslagmeting kan helpen jezelf alert te houden. Van een waarde als 150 hartslagen per minuut of een kleine onregelmatigheid moet je niet meteen schrikken. ‘Dat kan veroorzaakt worden doordat je geen warming-up hebt gedaan of te snel bent begonnen’, vervolgt Jorstad. ‘Verrassend veel mensen doen geen warming-up. Loop je bij 5 graden Celcius met korte broek, dan gaat je hartslag ook snel stijgen aan het begin van een inspanning als je nog niet voldoende opgewarmd bent. Ga altijd bij jezelf na: is voor mijn hartslag een normale verklaring te verzinnen? Als je hart af en toe overslaat, is dat niet erg. Een red flag is dat je hartslag opeens van bijvoorbeeld 100 naar 200 gaat. Het gevoel dat iemand je heeft teruggeschakeld in de tweede versnelling, alsof de handrem erop wordt gezet. Dat zou een hartritmestoornis kunnen zijn. Bij aanhoudende druk op de borst moet je alarm slaan.’
Hebben fanatieke hardlopers (3+ keer in de week lopen) een grotere kans op hartritmestoornissen dan andere hardlopers?
Verschillende achtergronden kunnen een rol spelen bij het oplopen van een hartritmestoornissen. Erfelijke aanleg en genen, eerdere hartziekten, een hoge bloeddruk, leefstijl. ‘Maar drie keer in de week 5 kilometer rustig hardlopen levert echt geen verhoogd risico op’, vertelt Jorstad. ‘Het is belangrijk te weten dat de potentiele gezondheidswinst bij een gemiddelde hardloper vele malen groter is dan de risico’s. De gezondheidsvoordelen wegen ruimschoots op tegen de mogelijke nadelen. Loop je wekelijks drie keer 25 kilometer op intensief tempo, dan neemt de kans op het krijgen van een hartritmestoornis in de loop van de jaren iets toe. Dat is ook het geval als je tientallen wedstrijden over de halve marathon en marathon loopt per jaar. Een inspanningstest kan een goed vooruitzicht bieden voor fanatieke hardlopers. Bij voorkeur een inspanningstest met ademgasanalyse (VO2max-test), die wordt gedaan met behulp van een masker. Het is een mooie manier om te kijken waar je staat, al is het een momentopname en biedt het zeker geen garantie wat betreft alle hartproblemen.’
Kan het innemen van sportdrank en/of cafeïne voor het lopen eigenlijk gevaarlijk zijn voor je hart?
Met het nemen van een koolhydraatrijke sportdrank, met basisingrediënten als maltodextrine, fructose, natrium, kalium en magnesium, is vaak weinig mis. ‘Al hebben mensen die een uurtje hardlopen over het algemeen geen sportdrank nodig’, vertelt Jorstad. ‘Het moeilijke bij sportdrank is dat het zo’n breed begrip is. Bij hoge temperaturen en bij intensieve inspanningen kun je prima sportdrank gebruiken. Wat betreft cafeïne: tot en met vijf kopjes koffie op een dag biedt het meer voordelen dan nadelen, ook bij duursporters. Problematisch is het als je tien keer een dosis cafeïne op een dag neemt. Voel je een versnelde hartslag of hartkloppingen, dan moet je direct stoppen met het nemen van cafeïne. Ook voor sportdrank: blijf op voorgeschreven doseringen letten.’
Olympisch marathonloper Michael Somers vertelde in zijn dit jaar verschenen boek openhartig over hartproblemen
Bij welk gevoel in/bij het hart moet een hardloper 112 bellen?
‘Wat nooit mag is flauwvallen tijdens het sporten’, vertelt Jorstad resoluut. De Hartstichting meldt dat bij ernstige klachten van pijn op de borst een hardloper ook direct 112 moet bellen. Pijn op de borst kan een uiting zijn van een hartinfarct en moet direct behandeld worden. Jorstad: ‘Niet alle klachten wijzen direct op een hartprobleem. Je bloeddruk kan bijvoorbeeld behoorlijk dalen na het staken van een inspanning. Dat hoort bij sporten. Maar opeens wakker op de grond is foute boel. Bel dan direct 112 en vervolgens kun je bij ons op de eerste harthulp terecht of bij de spoedeisende hulp. Gelukkig is flauwvallen tijdens het sporten heel erg zeldzaam.’
Dank voor uw tijd, meneer Jorstad. Is er tot slot nog iets wat u zou willen meegeven aan hardlopers?
‘Vertrouw op jezelf en niet op wearables. Denk twee keer kritisch na wat de informatie op je horloge nou eigenlijk zegt. Het zijn handige tools, maar ze zitten ook vol algoritmes. Laatst schoot mijn eigen polshartslagmeter tijdens een rustig duurloopje even naar 200. Toen bleek dat ik ‘m niet strak genoeg om mijn pols had zitten. Wees bewust van je eigen gevoel en weet dat in horlogemetingen ook fluctuaties in hartslag zitten. Plus: ken jezelf en ken je familie. Daar begint het bij.’
De Nederlandse marathontopper Tom Hendrikse kreeg afgelopen najaar ‘van het ene op het andere moment’ te maken met hartritmestoornissen. Een aantal weken na het WK marathon stuitte hij tijdens een duurloop op een red flag, zoals arts Harald Jorstad het omschreef. De hartslag van Hendrikse schoot opeens naar de hoogste (rode) zone. ‘Mijn hartslag ging naar 195, 200, met hartslagband van 130 op de bank. Binnen één seconde daalde het weer naar 65 – 70. Dat is typisch voor een boezemflutter. Bij een baantraining kort daarna kreeg ik er nog een keer mee te maken. Toen zei mijn coach: stap naar de sportarts. Heel precies konden ze in het UMC van Groningen zien waar de stoornis zich bevond in de boezems. Ik kreeg meerdere echo’s in het ziekenhuis. Binnen vier weken had ik geen last meer van mijn hartritmestoornis.’ Na twee maanden mocht hij weer flinke volumes trainen. Inmiddels staan zelfs nog twee marathons op zijn kalender dit jaar: in Berlijn en Valencia. ‘Ik denk dat het heel belangrijk is dat er meer onderzoek wordt gedaan naar hartritmestoornissen’, vervolgt Hendrikse. ‘Mij is niet per se verteld hoe de opbouwprocedure er precies uit moet komen te zien.’
Hoofdfoto: Amsterdam UMC
- 7 vragen over hartritmestoornissen
- Volg hier de WK onder 20 jaar in Eugene (Verenigde Staten)
- Onze voorspelling EK atletiek: Nederland wint vijf gouden medailles in Birmingham
- Programma van de EK atletiek 2026 in Birmingham (met Nederlandse atleten)
- Review: PUMA Deviate Pure Nitro